Trăm năm trong cõi người ta - Cái ăn cái ở mới là đường Tu

Ngày 23 tháng Chạp, trời đất cứ như bát cháo sườn, sền sệt, nửa nóng nửa lạnh, âm u mà lại nôn nao khó tả. Phố xá thì như mắc cửi, người ta chen chúc nhau đi mua vàng mã, mua cá chép đỏ, mặt ai cũng hỉ hả hoặc lo âu, cứ như thể vận mệnh cả năm sau nằm hết ở cái ngày hăm ba này.
Tôi ngồi bên ấm trà mạn, ngẫm cái sự đời. Chợt nhớ đến ông Táo. Dân gian gọi là Táo Quân, nhưng trong các sớ cúng, các cụ nhà nho thường hô to cái danh hiệu oách lắm: Định Phúc Táo Quân.
Tại sao lại là "Định Phúc"?
Ngẫm cho kỹ, cái chữ "Định" này nó ghê gớm lắm. Định là quyết định, là an bài, là chốt hạ. Hóa ra, cái ông thần mặt mũi lem luốc, quanh năm rúc trong xó bếp đầy muội than, mùi dưa khú ấy lại nắm cái quyền sinh sát, định đoạt phúc đức của cả một gia đình ư?
Người đời thường nghĩ nông. Họ tưởng Táo Quân là cái "camera chạy bằng cơm" của Ngọc Hoàng, là gã mật thám nằm vùng chuyên đi rình mò xem vợ chồng con cái nhà này ăn ở ra sao, để cuối năm cưỡi cá chép lên Thiên Đình tâu hót. Nghĩ thế là "lấy bụng tiểu nhân đo lòng quân tử", là hạ thấp cái tầm của thần thánh.
Theo cái suy nghĩ thiển cận của tôi, thì thế này:
Cái Bếp là cái Đan Điền của ngôi nhà.
Con người ta muốn khỏe thì khí phải tụ ở Đan Điền. Ngôi nhà cũng thế.
Ở đời, con người ta sống bằng nhiều cái mặt nạ. Ra đường thì đạo mạo như thánh sống. Về nhà, vào phòng khách thì cũng vẫn phải diễn vở kịch hạnh phúc với thiên hạ.
Nhưng chui vào cái bếp thì khác hẳn. Bếp là nơi trần trụi nhất, thật thà nhất của một ngôi nhà. Ở đó chỉ còn lại cái "dạ dày" đang réo gọi. Mà cái dạ dày thì không biết nói dối.
Ra đường anh có thể là ông nọ bà kia, nhưng về nhà, ngồi gặm cái chân gà, húp bát canh chua, lúc ấy cái bản ngã nó mới lòi ra. Bếp lạnh tanh là nhà vô phúc. Bếp bừa bộn, bát đũa quăng quật là tâm loạn. Vợ chồng cãi nhau, chan nước mắt vào bát canh, thì đấy là mầm họa.
Ông Táo ngồi đấy, chứng kiến tất cả cái hỉ nộ ái ố trần trụi là ông đã "Định" được cái Phúc của nhà ấy rồi. Gọi là "Định Phúc" vì cái Phúc ấy do chính cái nết ăn ở trong bếp mà ra, Táo Quân chỉ là người đóng dấu xác nhận.
Thứ hai, Táo Quân "Định Phúc" bằng cái sự Hòa.
Hãy nhìn sự tích Táo Quân mà xem. Một bà hai ông: Trọng Cao, Thị Nhi, Phạm Lang. Chuyện nghe thì bi kịch, oái oăm, nhưng kết thúc lại là một sự đoàn viên vĩnh cửu trong lửa.
Ai đó có thể thấy đó là cái chết thảm. Tôi thấy đó là sự hóa thân vi diệu, là cái Đạo của tình nghĩa.
Vợ thương chồng cũ nên giấu trong rơm. Chồng mới đốt rơm lấy tro bón ruộng. Chồng cũ chết cháy. Vợ nhảy vào chết theo. Chồng mới thấy vợ chết cũng nhảy vào. Ba người họ chết vì cái Nghĩa, chết vì cái Tình, không ai oán hận ai.
Ba người quyện vào nhau, hóa thành ba ông đầu rau. Đó là biểu tượng tuyệt đối của sự Hòa Hợp.
Trong trời đất, con số 3 là số định hình. Cái kiềng ba chân thì vững như bàn thạch. Một gia đình muốn có Phúc thì cũng phải như cái kiềng ấy. Vợ chồng, con cái phải nương tựa vào nhau, phải "chụm lại" thì lửa mới bùng, cơm mới chín.
Nếu ông Táo mà tách ra, ông nào biết ông nấy, thì bếp tắt ngấm. Gia đình cũng vậy, mạnh ai nấy sống, chồng đi đằng chồng, vợ đi đằng vợ, thì cái "Phúc" nó tan như bọt xà phòng.
Vậy nên, Táo Quân được gọi là Định Phúc, vì ngài nắm giữ cái nguyên lý của sự đoàn kết. Ngài dạy người đời rằng: Hạnh phúc không phải là không có mâu thuẫn, mà là biết lấy cái tình nghĩa để hóa giải mâu thuẫn, biến bi kịch thành sự thăng hoa.
“Thế gian một vợ một chồng
Không bằng Vua Bếp hai ông một bà
Ngẫm xem sự tích Táo gia
Cái tình cái nghĩa mới là cái Tu.”
Thứ ba, "Định Phúc" là luật Nhân Quả hiện tiền.
Nhiều người đến ngày 23 tháng Chạp sắm lễ to, đốt xe hơi máy bay, lại còn cúng cả chè kho, mật mía để ông Táo "ngọt giọng".
Họ lầm! Thần thánh ai lại ăn hối lộ bằng nắm xôi chè? Ông Táo cưỡi cá chép hóa rồng – biểu tượng của sự thoát tục, chứ có cưỡi xe hơi đâu mà đốt?
Táo Quân không ban phát phúc đức một cách ngẫu nhiên. Chữ "Định" ở đây là xác nhận một cách công bằng. Ngài là người thư ký trung thực nhất của luật Nhân Quả.
Thời nay, chúng ta dùng bếp ga, bếp từ, bếp điện. Ba ông đầu rau bằng đất nung giờ chỉ còn trong bảo tàng. Nhưng cái tinh thần của Táo vẫn thế.
Dù là lửa điện hay lửa rơm, thì bếp vẫn là trái tim của ngôi nhà.
Đôi nghĩ ngẫm cũng thấy lo lo cho người thời nay. Bếp thì xịn, tủ lạnh thì to, nhưng cả tuần chả đỏ lửa lần nào. Cơm đường cháo chợ, bia hơi vỉa hè.
Mất bếp là mất gốc. Mất gốc thì Táo Quân lấy gì mà "Định Phúc"? Lúc ấy có khi ngài thành "Định Họa" cũng nên.
Thế nên, hôm nay tiễn Táo về trời, tôi chả cầu xin gì nhiều. Chỉ mong ngài tâu với Ngọc Hoàng rằng cái giống người ở trần gian tuy còn nhiều thói hư tật xấu, tham sân si đủ cả, nhưng chúng nó vẫn còn đáng yêu lắm. Vì chúng nó vẫn biết thèm một bữa cơm nhà, vẫn biết rưng rưng khi nhớ về mùi khói bếp của mẹ cha.
Và tôi thả con cá chép xuống hồ. Con cá quẫy đuôi, lặn một hơi mất tăm.
Tôi nghĩ. Cá hóa rồng hay không chả quan trọng. Quan trọng là nó được tự do bơi lội. Cũng như con người, phúc hay họa chả phải do trời định, mà do chính cái tâm mình định đoạt ngay trong từng suy nghĩ hành động hàng ngày.
Thôi, trà đã nhạt, nắng đã lên. Về nhà nhóm bếp thôi, kẻo Táo lại mắng cho.