Nữ điều dưỡng bị đâm 11 nhát dao khi đang ôm bệnh nhi đã quay trở lại làm việc. Tin tức ấy khiến nhiều người xúc động. Trên mạng xã hội, người ta gọi cô là "Bồ Tát sống", là "người mẹ thứ hai". Tôi thì lại thấy sợ.

Tôi sợ cách chúng ta lãng mạn hóa một bi kịch. Việc dư luận vội vã phong thánh cho chị Thùy Trang, ở một góc độ nào đó, giống như một liều thuốc an thần cho lương tâm xã hội. Khi đã đặt cô lên bệ thờ của sự hy sinh cao cả, chúng ta dễ dàng chép miệng: "Lương y như từ mẫu", "Đó là sự hy sinh của nghề". Và thế là xong. Sự hy sinh của cô trở thành một tiêu chuẩn đạo đức mặc nhiên, thay vì được nhìn nhận như một tai nạn lao động tàn khốc cần được mổ xẻ về trách nhiệm bảo vệ.

Bồ Tát thì không biết đau. Còn Thùy Trang mang trên người 11 vết sẹo. Những vết sẹo ấy khi trái gió trở trời sẽ buốt tận tủy sống. Không có hào quang nào xoa dịu được cơn đau vật lý đó.

Chúng ta hãy nhìn thẳng vào sự thật: Chị Trang không có lựa chọn. Khi kẻ cuồng sát lao tới, phản xạ sinh học là bỏ chạy. Nhưng chị đang bế một đứa trẻ. Đạo đức nghề nghiệp, bản năng người mẹ đã khóa chặt chân chị lại. Chị buộc phải làm lá chắn thịt, vì trong tay chị không có gì khác để tự vệ.

Nhân viên y tế của chúng ta đang đối mặt với bạo lực bằng tay không, không có gì trong tay và không cơ chế bảo vệ.

Nhiều năm trước, trong phòng cấp cứu Bệnh viện Xanh Pôn đêm 30 Tết, tôi từng chứng kiến một gã say rượu bị ngã xe đang được bác sĩ khâu vết thương lăm lăm cái ghế đòi "tẩn" ân nhân của mình vì... khâu đau. Các bác sĩ làm gì? Họ lùi lại, né đòn, mắt vẫn liếc nhìn máy đo nhịp tim cho gã, rồi lại cúi xuống làm việc khi gã bị giữ tay.

Sự cam chịu ấy thản nhiên đến mức đau lòng. Họ đã quá quen với việc bị coi thường sự an toàn. Tìm kiếm thông tin y bác sĩ bị hành hung, chúng ta sẽ thấy nhan nhản. “Nhan nhản”, một thuật ngữ bình dân được dùng để tôi muốn nói thực trạng dường như trở thành đương nhiên và thậm chí nhiều người dân còn chia sẻ sự bức xúc khi vào viện, sẵn sàng bạo lực tinh thần nhân viên y tế và được cộng đồng ủng hộ. Chúng ta đã để vấn đề này tồn tại quá lâu mà chưa có giải pháp triệt để. Dẫn đến những khoảng cách chưa thấu hiểu giữa y bác sĩ, bệnh nhân và người nhà bệnh nhân.

Hãy làm một phép so sánh lạnh lùng nhưng cần thiết. Nếu ai đó đấm một cảnh sát giao thông, kẻ đó lập tức đối mặt với tội danh "Chống người thi hành công vụ". Cơ chế bảo vệ kích hoạt tức thì. Hình phạt rất nặng. Cảnh sát có công cụ hỗ trợ và quan trọng nhất: có luật pháp đứng chắn trước mặt.

Nhưng bác sĩ đang cấp cứu - một hoạt động công vụ cứu người khẩn cấp - khi bị tấn công, kẻ thực hiện thường được xem xét tình tiết giảm nhẹ vì "tâm lý lo lắng, bức xúc". Luật pháp dường như đang định giá "tí máu" của nhân viên y tế rẻ hơn nhiều so với các lực lượng thi hành công vụ khác.

Chúng ta đòi hỏi bác sĩ phải có trái tim của mẹ hiền, đôi tay của thợ kim hoàn, trí tuệ của nhà khoa học, nhưng lại trang bị cho họ tấm áo giáp bằng... niềm tin. Và khi niềm tin bị đâm thủng bằng dao kéo, chúng ta đền bù cho họ bằng những lời ca ngợi.

Điều dưỡng Thùy Trang quay lại làm việc là một hành động dũng cảm. Hãy tưởng tượng việc bước lại vào căn phòng đầy mùi cồn và ký ức máu tanh, nghe tiếng kim loại va vào khay inox - những thứ có thể kích hoạt cơn sang chấn tâm lý (PTSD) kinh hoàng. Cô quay lại vì cô là một điều dưỡng, và công việc của cô là ở đó. Giống như người lính đạp mìn, lắp chân giả rồi lại quay về rà phá tiếp. Không phải vì họ không biết sợ, mà vì nhiệm vụ chưa xong.

Nhưng xã hội không thể cứ mãi dựa vào lòng dũng cảm cá nhân của các "người lính" áo trắng.

Đừng để chị Trang và hàng nghìn nhân viên y tế khác phải tiếp tục rèn luyện kỹ năng né dao hay đỡ ghế. Đừng đợi đến khi máu đổ mới vinh danh họ là anh hùng.

Cái họ cần không phải là danh xưng Bồ Tát. Cái họ cần là một cơ chế bảo vệ an toàn. Các bệnh viện cần được coi là khu vực an ninh đặc biệt. Hành vi tấn công nhân viên y tế cần được luật hóa là tình tiết tăng nặng kịch khung, tương đương chống người thi hành công vụ, không có ngoại lệ "bức xúc".

Chị Trang đã quay lại, bế những đứa trẻ trên tay. Những đứa bé ấy sẽ lớn lên, có thể không bao giờ biết người đang âu yếm mình mang 11 vết sẹo. Nhưng những nhà làm luật, những người quản lý bệnh viện thì không được phép quên.

Để lần sau, nếu có biến cố, thứ đứng chắn trước lưỡi dao bảo vệ người thầy thuốc là hàng rào an ninh và sự nghiêm minh của pháp luật, chứ không phải là da thịt của chính họ.

Trương Công Tú