Giữa thời đại lao xao, khi người ta mải mê đo lường GDP, đo chỉ số chứng khoán, đo chỉ số hành tinh hạnh phúc, tôi thử mang thước kẻ hữu hạn của trần gian để đo cái vô cùng của lẽ tử sinh

"Giữa sống và chết, điều gì hạnh phúc hơn?"

Nghe câu hỏi, tôi chợt nhớ đến Montaigne, vị triết gia người Pháp mà tôi hằng mến mộ. Ông từng bảo: "Tu triết học là học cách chết". Người đời thường sợ chết, coi chết là một dấu chấm hết đen ngòm. Nhưng nếu ta nhìn sự sống và cái chết như hai bờ của một dòng sông, ta sẽ thấy câu chuyện về hạnh phúc mang một màu sắc khác.

Thoạt nhìn, sự Sống có vẻ như chiếm ưu thế tuyệt đối trên bàn cân hạnh phúc. Sống là hiện hữu. Sống là cảm biết. Hạnh phúc của người sống là cái hạnh phúc của sự "nắm bắt" và "lấp đầy". Ta vui khi có thêm một người thương, có thêm một chút danh, một chút lợi. Ta hạnh phúc khi các giác quan được vuốt ve: mắt thấy người đẹp, tai nghe lời ngọt ngào, lưỡi nếm vị thơm ngon,…

Nhưng bạn thân mến, hễ có "nắm bắt" thì ắt có sợ hãi. Cầm một chiếc cốc pha lê đẹp trên tay, ta sướng vui đấy, nhưng trong sâu thẳm ta đã bắt đầu lo sợ nó vỡ. Có tình yêu thì sợ chia ly. Có tuổi trẻ thì sợ già nua. Cái hạnh phúc của sự sống, vì thế, nó giống như biểu đồ hình sin, cứ trồi sụt, phập phồng. Nó là thứ hạnh phúc luôn bị bóng đen của sự "Vô thường" đe dọa. Sống, nghĩa là chấp nhận cõng trên lưng nỗi bất an triền miên.

Vậy còn cái Chết? Người ta thường gán cho nó chỉ số hạnh phúc bằng không, hoặc âm. Nhưng hãy thử nhìn nó bằng con mắt "thong dong" xem sao.

Nếu Sống là "động", thì Chết là "tĩnh". Nếu Sống là lao xao, thì Chết là tĩnh tại.

Hãy tưởng tượng một người lữ hành đi bộ suốt một ngày dài nắng nôi, đôi chân mỏi nhừ, vai nặng trĩu hành lý. Khi đêm xuống, người ấy được đặt gánh nặng xuống, được tháo giày ra, và chìm vào giấc ngủ say không mộng mị. Cái giây phút buông bỏ hoàn toàn ấy, chẳng phải là một thứ hạnh phúc cực lạc sao?

Cái chết, trong cái nhìn của bậc minh triết, không phải là sự hủy diệt, mà là sự "quy hương". Như con sông chảy ra biển lớn. Khi hòa vào đại dương, con sông không chết, nó chỉ rũ bỏ cái hình hài chật hẹp của dòng chảy để trở thành cái mênh mông của biển cả. Lúc ấy, nó không còn phải gồng mình vượt qua ghềnh thác nữa. Nó thảnh thơi. Hạnh phúc của cái chết là hạnh phúc của sự Buông. Buông cái "Tôi" bé nhỏ, buông những tị hiềm, buông cả những đau đớn của thân xác. Đó là một chỉ số bình an tuyệt đối mà sự sống hiếm khi chạm tới được.

Vậy cái nào hạnh phúc hơn?

Tôi nghĩ, câu trả lời là: Không có cái nào hơn cái nào, vì chúng nương tựa vào nhau.

Bạn không thể ca ngợi ban mai mà chối bỏ hoàng hôn. Bạn không thể yêu đóa hoa nở mà ghét bỏ đống phân bón dưới gốc cây. Sự sống nhờ cái chết mà trở nên rực rỡ và khẩn thiết. Nếu con người sống mãi không chết, cuộc đời sẽ lê thê và nhạt nhẽo biết chừng nào! Chính vì biết mình sẽ chết, nên cái nắm tay hôm nay mới ấm áp, và tách trà sáng nay mới thơm nồng nàn đến thế.

Để có một minh triết sống và chết trọn vẹn, bí quyết có lẽ nằm ở hai chữ: "Tỉnh thức".

Muốn sống trọn vẹn, ta phải học cách "chết trong khi đang sống".

Đừng sợ, tôi không xui bạn yếm thế đâu. "Chết trong khi sống" nghĩa là tập buông bỏ mỗi ngày. Mỗi buổi tối trước khi đi ngủ, hãy buông hết những giận hờn, những lo toan, những danh lợi của ngày hôm nay. Hãy để tâm hồn mình trống rỗng, nhẹ tênh như hư không. Đó là một cái chết nhỏ. Để rồi sáng mai thức dậy, ta lại tái sinh, tươi mới và trong trẻo như một đứa trẻ.

Người biết sống là người nhìn thấu cái chết. Họ thấy mình trong vạn vật. Họ thấy đám mây trong chén trà, thấy cơn mưa trong hạt lúa. Khi thấy sự luân chuyển mầu nhiệm ấy, họ không còn sợ hãi. Họ sống thong dong như một cuộc dạo chơi.

Sống, là dâng hiến hương sắc như hoa nở.

Chết, là nhẹ nhàng buông mình như lá rơi.

Chỉ số hạnh phúc cao nhất không nằm ở con số, mà nằm ở thái độ của chúng ta trước cuộc chuyển tiếp vĩ đại ấy. Nếu tâm ta an nhiên, thì Sống là một bài thơ, và Chết là một khúc nhạc. Cả hai đều đẹp, và đều đáng để ta mỉm cười đón nhận.