Có một cái xác lạnh ngắt nằm ở Đông Triều, Quảng Ninh. Em 17 tuổi. Em chết vì dập lá lách. Em chết vì những cú vụt của "gậy Hạ Long" - thứ vũ khí bằng cao su đặc được các "thầy cô" sử dụng để dạy dỗ học viên. Nhưng P.H.N không chỉ chết vì đòn roi. Em chết vì một giao dịch.

Giao dịch đó trị giá 6 đến 10 triệu đồng một tháng. Đó là cái giá mà cha mẹ em, và hàng trăm cha mẹ khác, đã bỏ ra để mua một thứ dịch vụ kỳ quái nhất trong xã hội hiện đại: Dịch vụ "sửa lỗi" con người. Họ giao cho trung tâm một đứa con "hư", "nghiện game", "khó bảo", và kỳ vọng nhận lại một sản phẩm "ngoan", biết nghe lời.

"Khoán Trắng" - Khi Làm Cha Mẹ Trở Thành Gánh Nặng

Chúng ta đang sống trong một thời đại của công nghệ và sự tiện lợi. Khi một chiếc điện thoại bị treo, ta khởi động lại. Tư duy cơ khí này đã len lỏi đáng sợ vào cách mà nhiều bậc phụ huynh hiện đại nhìn nhận việc nuôi dạy con cái.

Nhiều bậc cha mẹ nhìn những đứa con đang ở độ tuổi dậy thì ẩm ương, những đứa trẻ "nghiện game" quên ăn quên ngủ, "hư hỏng", "bướng bỉnh" hay có những hành vi lệch chuẩn không phải như những con người đang gặp khó khăn về tâm lý, mà như những cỗ máy bị "lỗi phần mềm". Họ tin rằng có một "xưởng sửa chữa" thần kỳ thực hiện thao tác "Factory Reset" khôi phục cài đặt gốc cho đứa trẻ. Họ kỳ vọng sau vài tháng, "xưởng" này sẽ cài đặt lại hệ điều hành "ngoan ngoãn", "vâng lời", "chăm học" và trả về cho họ một phiên bản con cái hoàn hảo.

Trung tâm Hải Hà, cũng như nhiều các trung tâm khác, đã nắm bắt chính xác tâm lý "mì ăn liền" này. Họ không bán giáo dục, vì giáo dục cần thời gian, sự kiên nhẫn và tình yêu thương - những thứ không thể cân đo đong đếm hay cam kết trong hợp đồng. Thay vào đó, họ bán một lời hứa, một sự cam kết về "đầu ra sản phẩm": "Gửi con vào đây, chúng tôi sẽ trả lại một đứa trẻ biết nghe lời".

Nhưng con người không phải là máy móc. Tâm lý của một đứa trẻ vị thành niên phức tạp hơn bất kỳ đoạn mã lập trình nào. Việc áp dụng các biện pháp cơ học thô bạo lên một tâm hồn đang tổn thương không phải là "sửa lỗi". Đó là sự "phá hủy" cấu trúc nhân cách. Nó có thể dập tắt hành vi phản kháng bên ngoài, nhưng đồng thời nó cũng giết chết lòng tự trọng, sự tin tưởng và khả năng yêu thương bên trong đứa trẻ.

Trong bi kịch xã hội này, cha mẹ đã "khoán trắng" công đoạn khó khăn nhất, đau đớn nhất nhưng cũng thiêng liêng nhất của việc làm cha mẹ: đó là sự kiên nhẫn, thấu hiểu và đồng hành cùng con cái vượt qua khủng hoảng.

Khi đứa con trở nên "khó bảo", nghiện game online, hay có biểu hiện chống đối, thay vì đối diện với nguyên nhân gốc rễ - vốn thường nằm ở sự thiếu kết nối trong gia đình, áp lực học tập phi lý, hay chính những tổn thương mà cha mẹ vô tình gây ra - họ lại chọn cách "xóa bỏ" sự hiện diện của vấn đề ra khỏi tầm mắt.

Họ ký vào các hợp đồng "tự nguyện", chấp nhận trả một khoản tiền lớn đôi khi bằng cả tháng lương. Họ tự huyễn hoặc bản thân rằng mình đang "làm điều tốt nhất cho con", rằng mình đang chi tiền để con được "rèn luyện". Họ hy vọng tiền bạc có thể thay thế thời gian, và đòn roi của người lạ có thể thay thế lời dạy bảo của cha mẹ.

Nhưng cái giá của sự khoán trắng này không chỉ là tiền. Cái giá phải trả là sự an toàn, là sức khỏe tâm thần, và trong trường hợp của P.H.N., là cả tính mạng. Khi bạn giao con mình cho một "bên thứ ba" với quyền lực tuyệt đối và không có sự giám sát, bạn đang đánh cược mạng sống của con mình vào lòng nhân từ của những người lạ - những người mà động cơ chính của họ là tiền.

Lò Mổ Nhân Danh Tình Thương

Bên trong cái "hộp đen" mang tên Hải Hà là gì?

Là địa ngục. Không có từ nào khác chính xác hơn.

Chúng ta thấy một mô hình quản lý tàn khốc: Dùng học viên cai trị học viên. Những đứa trẻ cũ, to khỏe hơn, lì lợm hơn, được tuyển vào "Đội tự quản". Chúng được trao quyền sinh sát: quyền được đánh đập người mới, quyền được ăn chặn đồ tiếp tế, quyền được làm "cai ngục".

Đây là thủ đoạn của những trại tập trung phát xít, không phải là phương pháp giáo dục. Em V.A, 13 tuổi, kể lại cảnh phải "cống nạp" đồ ăn để không bị đánh. Em M, kể về những đêm không dám ngủ vì sợ bị lôi dậy ăn đòn.

Những đứa trẻ này, vốn đã tổn thương vì thiếu sự kết nối với gia đình, nay bị ném vào một đấu trường sinh tử. Ở đó, nhân cách không được "sửa chữa". Nhân cách bị bẻ gãy. Chúng học được bài học duy nhất: Bạo lực là chân lý. Kẻ mạnh là kẻ đúng.

Chiếc Điện Thoại Hỏng Và Đứa Trẻ "Lỗi"

Có một sự so sánh. Khi chiếc điện thoại hỏng, ta mang ra hàng sửa. Nếu thợ sửa chữa đập nát chiếc điện thoại, ta sẽ gào lên, ta sẽ đòi bồi thường.

Nhưng khi ta giao đứa con "hỏng" cho trung tâm, và trung tâm trả về một đứa trẻ bầm tím, hoảng loạn, thậm chí là một cái xác, thì phản ứng đầu tiên của nhiều bậc cha mẹ lại là sự ngỡ ngàng ngây thơ: "Tôi tưởng".

Chúng ta có Grab để không phải lái xe, có Shopee để không phải đi siêu thị. Giờ đây, chúng ta muốn có một dịch vụ Grab-Education để không phải dạy con.

Nhưng con người không phải là máy móc. Tâm hồn một đứa trẻ 15, 17 tuổi phức tạp hơn bất kỳ thuật toán nào. Những hành vi "hư hỏng", nghiện game, hỗn láo thường chỉ là cách kêu cứu tuyệt vọng của một đứa trẻ cô đơn. Thay vì lắng nghe tiếng kêu cứu đó, cha mẹ lại bịt miệng chúng bằng cách tống vào các trung tâm.

Giới Hạn Của Sự Buông Tay

Vậy, đến mức nào thì cha mẹ được phép buông tay? Đến mức nào thì phải đưa con vào trung tâm?

Câu trả lời là: Không bao giờ là những trung tâm kiểu này.

Nếu con bạn nghiện game đến mức bệnh lý, nơi nó cần đến là bệnh viện, là bác sĩ tâm thần, là chuyên gia tâm lý. Nó cần thuốc, cần liệu pháp nhận thức hành vi, cần sự đồng hành. Nó không cần gậy cao su và kỷ luật quân đội giả cầy.

Nếu con bạn hư hỏng, vi phạm pháp luật, nơi nó cần đến là trường giáo dưỡng của nhà nước, với quy trình tố tụng chặt chẽ, có sự giám sát của Viện kiểm sát.

Giới hạn nằm ở chính lương tâm của người làm cha mẹ. Bạn không thể mua sự trưởng thành của con bằng tiền. Bạn không thể thuê người khác yêu thương con mình hộ mình.

Những Vết Sẹo Không Bao Giờ Lành

Giám đốc Trung tâm Hải Hà cùng các đồng phạm đã bị khởi tố. Nhưng câu chuyện không kết thúc ở đó. Công lý pháp luật có thể được thực thi, nhưng công lý cho tâm hồn những đứa trẻ thì ai sẽ trả?

Những đứa trẻ bước ra từ Hải Hà mang theo những vết sẹo chằng chịt trên lưng và những cơn ác mộng trong giấc ngủ. Các em đã học được một bài học méo mó và tàn nhẫn về thế giới: Rằng kẻ mạnh là kẻ có gậy trong tay. Rằng cha mẹ có thể bỏ rơi mình nếu mình không ngoan. Rằng công lý và sự an toàn là thứ xa xỉ có thể mua bán được. Liệu bao nhiêu năm nữa, những vết thương lòng này mới có thể lành miệng? Hay chúng sẽ biến các em thành những người lớn đầy hận thù, tiếp tục vòng xoáy bạo lực lên thế hệ sau?

Đối với các bậc cha mẹ, đây là một bài học được viết bằng máu và nước mắt. Sự bình yên trong gia đình không bao giờ có thể mua được bằng cách "thuê ngoài". Không ai, không một trung tâm nào, không một "thầy" nào có thể thay thế cha mẹ để dạy con mình nên người.

Khi chúng ta từ bỏ trách nhiệm yêu thương, kiên nhẫn và thấu hiểu, chúng ta đang mở cửa cho quỷ dữ đội lốt những nhà giáo dục bước vào ngôi nhà của mình. Đừng để đến khi phải nhận lại một thân thể lạnh ngắt đầy thương tích, chúng ta mới bàng hoàng nhận ra chân lý giản đơn nhưng khắc nghiệt: Ngôi nhà, dù có bão tố, vẫn luôn an toàn hơn bất kỳ "thiên đường" nhân tạo nào được quảng cáo ngoài kia.