Một cái chỉ tay lên trời. Một cú đấm vào mặt. Hai năm tù. Đó là bản báo cáo tài chính súc tích nhất, tàn nhẫn nhất cho một thương vụ "đầu tư vào uy quyền" thất bại thảm hại của một kẻ tự xưng là doanh nhân. 730 ngày tự do đổi lấy một sự thỏa mãn rẻ tiền trong vài giây - đây có lẽ là tỷ giá hối đoái tồi tệ nhất mà một "CEO" từng thiết lập.

Phiên tòa kết thúc. Nguyễn Văn Thiên - kẻ được cư dân mạng mỉa mai bằng danh xưng "tổng tài" - lãnh án 24 tháng tù giam. Đàn em của gã, kẻ trực tiếp tung nắm đấm, lãnh 6 tháng tù. Câu chuyện phơi bày sự thật trần trụi về một bộ phận người trẻ đang khoác lên mình những bộ vest “phông bạt”.

Phông bạt và ảo ảnh quyền lực

Quán cà phê ở Times City. Biển cấm hút thuốc như một khế ước xã hội tối thiểu.

"Chủ tịch" một học viện kinh doanh, đầu chải keo bóng lộn, vest phẳng phiu, đi cùng một "đệ tử". Hút thuốc. Bị nhắc nhở. Và cái chỉ tay định mệnh.

Cái ngón tay trỏ của Thiên chĩa lên trời ngày hôm đó không đơn thuần là một mệnh lệnh cho đàn em tấn công. Nó là biểu tượng của sự ngạo mạn. Trong cái đầu được lập trình bởi những clip TikTok dạy làm giàu sáo rỗng và những bộ phim xã hội đen hạng B, Thiên tin rằng mình là một "Bố Già". Thiên không cần tự tay đánh người, việc đó bẩn tay. Thiên chỉ cần ra hiệu.

Đó là đỉnh cao của "phông bạt".

"Phông bạt" là từ khóa của thập kỷ này. Chúng ta thấy nhan nhản những CEO 9x, 2k mở lớp dạy làm giàu, nói chuyện tiền tỷ nhưng lại hành xử như những kẻ du thủ du thực. Họ xây dựng cái vỏ bọc sang trọng để che đậy cái lõi nghèo nàn về nhân cách. Thiên phải chăng là đại diện tiêu biểu cho cái thế hệ "doanh nhân ảo" ấy. Một kẻ dạy người khác về "tư duy triệu phú", về "quản trị cảm xúc", nhưng lại sụp đổ hoàn toàn trước một lời nhắc nhở không được hút thuốc nơi công cộng.

Cái ngón tay ấy tố cáo sự nghèo nàn của gã. Người giàu thực sự, người có vị thế thực sự, họ dùng sự điềm tĩnh và ngôn từ để giải quyết xung đột. Chỉ có kẻ yếu đuối, sợ hãi rằng người khác không nhận ra mình là "sếp", mới phải gồng mình lên bằng bạo lực.

Hai năm tù và bài toán kinh tế của một cú đấm

Nếu coi cuộc đời là một sàn giao dịch, thì hành vi của Thiên là một lệnh "Long" (mua khống) sai lầm nhất lịch sử.

Hãy làm một phép tính kinh tế - thứ mà Thiên chắc chắn rất thích nói trong các khóa học của mình.

Vốn bỏ ra: Một chút calo để vung tay và vài phút nóng giận.

Doanh thu: Sự thỏa mãn cơn ngông cuồng trong tích tắc. Ra oai với đàn em.

Chi phí phát sinh (Cost): 2 năm tù giam + Tiền án + Sự nghiệp tan tành + Danh dự về 0.

Trong kinh doanh, bài học vỡ lòng là Quản trị Rủi ro. Một doanh nhân thực thụ luôn cân nhắc giữa Lợi ích và Chi phí trước mỗi hành động. Thiên đã thất bại ngay từ bài học vỡ lòng.

Chi tiết "đắt" nhất của bản án: Kẻ chủ mưu lãnh 24 tháng tù, gấp 4 lần kẻ trực tiếp đánh người.

Kẻ đánh người thì sai, nhưng kẻ gieo rắc tư tưởng bạo lực, kẻ dùng quyền lực để điều khiển người khác làm điều ác, thì tội gấp bội phần. Thiên nguy hiểm hơn Vũ. Bởi vì Thiên là cái đầu. Thiên không chỉ làm hại nạn nhân, gã còn hủy hoại tương lai của chính đàn em mình – một thanh niên 23 tuổi, nghe lời "thầy" một cách mù quáng để rồi vướng vòng lao lý.

Sự im lặng và tiếng nói của lòng tự trọng

Trong câu chuyện này, chúng ta ném đá Thiên mà quên mất chàng nhân viên quán cà phê. Anh nhắc nhở khách không hút thuốc để bảo vệ không gian chung. Khi bị đánh, anh không đánh trả. Và gia đình anh kiên quyết không hòa giải.

Trong một xã hội mà đồng tiền thường được dùng để bôi trơn và bịt miệng, hành động từ chối thỏa hiệp của gia đình nạn nhân là một gáo nước lạnh tạt vào mặt những kẻ quen thói dùng tiền để mua sự miễn tố. Nó khẳng định thông điệp về nhân phẩm và lòng tự trọng.

Vụ án này còn là một phép thử cho cộng đồng. Khi sự việc xảy ra, nhiều người xung quanh đã im lặng. Sự im lặng đó là mảnh đất màu mỡ cho những hạt giống côn đồ như Thiên nảy mầm. Nếu xã hội phản ứng quyết liệt hơn với những hành vi hút thuốc nơi công cộng, xả rác, chen lấn... thì những kẻ như Thiên không dám lộng hành đến thế.

Chúng ta đang sống trong một xã hội mà ranh giới giữa "người hùng" và "nạn nhân" mong manh như sợi chỉ. Nếu hôm đó anh nhân viên phản kháng mạnh, có khi anh lại trở thành bị cáo trong một vụ ẩu đả. Sự kiềm chế của anh, và sự vào cuộc quyết liệt của pháp luật sau đó, là một cái kết đẹp trong bức tranh hỗn loạn của văn hóa ứng xử đô thị.

Bản án chung thân số

Thiên đã cố gắng diễn vai một ông trùm, nhưng quên mất rằng sân khấu đời thực có luật chơi khác với phim ảnh. Và khi đứng trước vành móng ngựa, Thiên chối tội. Thiên khai chỉ tay lên trời là để... chỉ cái gì đó, chứ không phải ra lệnh. Sự lươn lẹo này càng làm lộ rõ bản chất hèn nhát. Một "tổng tài" hét ra lửa lúc bắt nạt kẻ yếu, nhưng lại co rúm, chối quanh khi đối mặt với pháp luật. Bản lĩnh đàn ông không nằm ở nắm đấm, nó nằm ở việc dám làm dám chịu. Và Thiên, tiếc thay, không có cả hai.

Hãy thử tưởng tượng một ngày trong 730 ngày trong tù.

Không smartphone. Không Facebook. Không TikTok. Không những tiếng tung hô ảo. Xung quanh không phải là những "đối tác triệu đô", mà là những tay anh chị thực thụ, những người mà "số má" được tính bằng sẹo chứ không phải bằng like.

Lúc đó, Thiên sẽ có rất nhiều thời gian để suy ngẫm về cái chỉ tay của mình. Thiên sẽ nhận ra quyền lực lớn nhất của con người là khả năng làm chủ chính mình. Tự do đắt lắm. Nó đắt hơn mọi chiếc xe, mọi hợp đồng, mọi ảo vọng mà Thiên từng theo đuổi.

Nhưng trong thời đại số, bản án của tòa chỉ là một phần. Bản án của Google mới là vĩnh viễn. Khi Thiên ra tù, muốn làm lại cuộc đời, muốn mở một công ty hay dạy một khóa học, học viên gõ tên anh ta lên mạng. Kết quả trả về sẽ là đoạn clip anh ta chỉ tay ra lệnh đánh người. Đó là "án tích số".

Internet không bao giờ quên. Với một kẻ sống bằng hình ảnh, việc mất đi hình ảnh chính là một dạng "tử hình" về mặt xã hội.

Hy vọng rằng, 730 ngày sau, khi bước ra khỏi cánh cổng trại giam, Nguyễn Văn Thiên sẽ học được cách chỉ tay đúng hướng. Không phải chỉ lên trời để thách thức. Mà là xòe bàn tay ra, để biết bắt tay, và biết cúi đầu.

Vì xin được nói thẳng: "Tổng tài" mà không có "Tâm tài", thì cũng chỉ là một tai họa mà thôi.