Cảm ơn những niềm vui đã nuôi dưỡng hy vọng. Và cảm ơn cả những nỗi buồn đã dạy ta bài học về sự buông bỏ. Trong cái nhìn của đạo Phật, trăng tròn hay khuyết cũng chỉ là lẽ thường của tạo hóa. Rằm tháng Chạp là lúc ta gom tất cả những mảnh vụn của năm cũ, gói ghém trong một nén tâm hương, thả theo làn khói mỏng manh bay lên trời.

Đêm nay, trăng tròn.

Cái tròn đầy của Trăng Rằm tháng Chạp lạ lùng lắm. Nó không nồng nàn, háo hức như trăng tháng Giêng, cũng chẳng rực rỡ hội hè như trăng tháng Tám. Trăng tháng Chạp mang cái vẻ đằm thắm của một người lữ khách đã đi trọn một vòng hành trình, đứng trước ngưỡng cửa nhà mình, tay đã chạm vào then gỗ, mà lòng còn nán lại nhìn sương khói sau lưng.

Tháng Chạp, nhân gian gọi là tháng "cùng". Tháng của những bước chân chạy đua với thời gian, của những lo toan cơm áo. Giữa cái hối hả ấy, vầng trăng trên cao kia bỗng nhiên trở thành một nốt lặng.

Tôi nhìn lên trời. Cái lạnh cuối đông sắc như dao, nhưng ánh trăng lại mềm như lụa. Và trong cái khoảnh khắc ngước nhìn ấy, tôi chợt nhận ra trăng vốn dĩ làm gì có ánh sáng. Trăng là kẻ đi vay ánh sáng của mặt trời.

Ôi, một chuyện tưởng là chuyện vật lý thiên văn khô khan, mà ngẫm kỹ thấy đạo lý mênh mông quá. Mặt trời là ngọn lửa, là nguồn cội, là sự thật trần trụi. Ánh sáng mặt trời là chân lý tuyệt đối: mạnh mẽ và thiêu đốt. Con người ta, với đôi mắt trần tục yếu ớt, mấy ai có thể nhìn thẳng vào mặt trời mà không lóa mắt? Sự thật đôi khi quá khắc nghiệt để ta đối diện trực tiếp.

Và thế là trăng hiện ra. Trăng đón lấy cái ánh sáng rực rỡ kia, "lọc" qua lớp bụi thời gian, qua cái lạnh của hư không, biến cái gay gắt thành cái dịu dàng, biến cái chói lòa thành cái lung linh. Trăng làm cho ánh sáng trở nên "ngắm được".

Đó phải chăng là bài học về lòng Từ Bi?! Nếu mặt trời là Trí Tuệ rực lửa tượng trưng cho cái Đúng, thì trăng là Từ Bi mát rượi tựa cái Tình. Người có đạo hạnh giống như trăng vậy: biết "mượn" ánh sáng chân lý, làm cho nó mềm mại đi, rồi mới đem soi rọi vào đêm tối của nhân gian. Nhờ trăng không tự phát sáng, trăng biết nương nhờ, nên trăng mới khiêm cung. Vì khiêm cung, nên trăng mới gần gũi.

Lại ngẫm về cái lẽ tròn khuyết. Trong khóa “Tư tưởng thay đổi cuộc sống”, tôi đưa ra khái niệm chính mắt chúng ta trông thấy chưa chắc đã phải là sự thật: “Phải sống đủ ba mươi ngày mới biết được hình dạng mặt trăng".

Đời người cũng như chu kỳ ấy. Nếu chỉ nhìn vào đêm mùng một, mùng hai, ta tưởng trăng là lưỡi liềm sắc lạnh. Nếu chỉ nhìn đêm ba mươi, ta tưởng trăng đã tan vào hư vô. Chỉ có người biết "sống đủ", biết quan sát trọn vẹn sự vận hành của tạo hóa, mới hiểu: Tròn hay khuyết chỉ là hình tướng nhìn từ trái đất, còn bản chất của trăng, cái khối cầu lơ lửng giữa hư không kia, lúc nào cũng tròn đầy.

Trăng chưa bao giờ khuyết cả. Chỉ là bóng tối của trái đất, hay chính là cái bóng của những trắc trở, vô minh, đã che khuất đi một phần ánh sáng mà thôi.

Rằm tháng Chạp là lúc ta đứng ở điểm cuối của chu kỳ 365 ngày nhìn lại cái "tròn đầy" ấy. Người xưa chọn ngày này để làm lễ Tạ thần linh, Tạ đất đai, Tạ gia tiên. Chữ "Tạ" ở đây, sâu thăm thẳm thay, chính là sự thừa nhận mình cũng như trăng. Tất cả những gì ta có được hôm nay như danh tiếng, tiền tài, hay hạnh phúc… không phải do ta tự phát sáng. Đó là sự phản chiếu từ bao nhiêu ân tình của cuộc đời, của cha mẹ, của gia đình, của thầy của bạn, như trăng phản chiếu mặt trời vậy.

Hiểu được lẽ ấy, nên đêm trăng rằm tháng Chạp ta cúi đầu. Cúi đầu không phải để xin thêm, mà để Tri Ân. Tri Ân vì biết rằng dù cuộc đời có lúc tròn lúc khuyết, thì cái Phật tính trong ta, cái bản lai diện mục của ta vẫn luôn tròn đầy như trăng rằm, chỉ đợi đủ duyên để hiển lộ.

Người xưa ghép chữ Nhật (Mặt trời) và chữ Nguyệt (Mặt trăng) để thành chữ Minh (Sáng). Cái sáng trọn vẹn của vũ trụ cần cả rạch ròi của ban ngày và thấu hiểu của ban đêm.

Ngắm trăng, hóa ra không phải là nhìn lên trời, mà là mượn cái gương trên trời để soi lại chính mình. Thấy trăng là thấy mặt trời đang ngủ yên trong sự khiêm hạ. Và thấy trăng, là thấy cả cái vĩnh cửu trong những sát-na vô thường.

Sống đủ 30 ngày để hiểu một vầng trăng.

Sống đủ một kiếp người để hiểu lẽ đầy vơi.

Trăng tháng Chạp không già. Không phải là chấm dứt, mà là hoàn tất một chu trình để chuẩn bị cho một khởi đầu mới. Giống như loài cây trút lá ngoài vườn. Trút bỏ những già cỗi để dành nhựa sống cho lộc biếc mùa xuân. Tâm hồn con người cũng cần một đêm trăng như thế này để "trút lá". Trút bỏ những tị hiềm, những sân si, những phiền muộn đã đeo bám ta suốt mười hai tháng qua. Buông xả để lòng mình rỗng rang. Có rỗng rang thì mới đón được cái mới, cái đẹp của mùa xuân đang gõ cửa.