Ở đời, người ta có trăm nghìn cách chào nhau. Người phương Tây tung bổng một tiếng “Hello” rổn rảng, lanh lảnh như nhịp sống tốc độ của họ. Người Việt mình thì ân cần “Chào anh”, “Chào chị”, có khi mộc mạc “Bác đi đâu đấy?”. Lời chào ngoài thế tục dẫu thân thiết đến mấy, rốt cuộc cũng mang theo cái âm hưởng lao xao, lo toan của chợ đời.

Nhưng bạn hãy bước chân qua khỏi bậc thềm bằng đá xanh của một ngôi chùa quê mà xem. Bạn sẽ bắt gặp một cách chào khác. Thật tĩnh lặng. Thật thong dong. Hai người Phật tử gặp nhau, họ chầm chậm dừng bước. Không vồ vập, không vỗ vai. Hai bàn tay từ từ chắp lại ngay ngắn trước ngực, hệt như một đóa sen nụ. Họ khẽ cúi đầu, ánh mắt rủ xuống hiền lành, và từ bờ môi, một thanh âm thoát ra, nhẹ như sương mà âm vang như tiếng chuông đồng vọng về từ nghìn xưa:

- Nam mô A di đà Phật!

Đẹp quá, phải không bạn? Gặp nhau không mang theo cái “Tôi” và cái “Anh” bề bộn. Gặp nhau bằng danh hiệu của một bậc Giác ngộ, bằng sự tỉnh thức trong ngần. Lời chào ấy không có một chữ “chào” nào theo nghĩa đen, mà lại chứa đựng sự cung kính tột cùng.

Thế nhưng, đời bây giờ vội quá. Cái nhịp sống tốc độ của thời đại dường như đã lén lút trèo qua bức tường rêu, len lỏi vào tận chốn thiền môn tĩnh mặc, bám vào cả gấu áo tràng của những người đi lễ. Dạo này, ta hay nghe người ta chào nhau vắn tắt: “A di đà Phật!”.

Gặp nhau vội vàng ở cổng chùa: “A di đà Phật”. Nhường nhau bước qua bậu cửa: “A di đà Phật”. Tay có khi chưa kịp chắp, đầu chưa kịp cúi, lời nói buông ra trơn tuột, lẹ làng. Người ta đinh ninh rằng, ồ, cứ xưng danh Phật là đã đủ chất thiền, đã trọn vẹn tình đạo vị. Có người còn tặc lưỡi: “Phật tại tâm, câu nệ gì ba cái chữ nghĩa rườm rà”.

Ngẫm cho cùng lý, buông một lời chào như thế, dẫu là vô tình, lại là một sự vô lễ.

Tôi dùng chữ “vô lễ” ở đây không phải để trách cứ hay dọa nạt. Đức Phật từ bi, Ngài đâu có hẹp hòi mà đi bắt bẻ mấy từ xưng hô của chúng sinh. Nhưng ta vô lễ là vô lễ với chính cái đạo lý khiêm cung mà mình đang theo đuổi, vô lễ với chính cái thiện tâm đang ươm mầm trong mình.

Sáu chữ “Nam mô A di đà Phật”, thực chất là một câu nói trọn vẹn chia làm hai vế. “A di đà Phật” là hồng danh của Ngài - vị Phật Vô Lượng Quang, Vô Lượng Thọ. Còn “Nam mô”? Âm thanh ấy mượn từ gốc chữ Namo hay Namas trong tiếng Phạn cổ kính. Nghĩa của nó là đảnh lễ, là cung kính, là cúi đầu rũ bỏ tự ngã để quay về nương tựa.

Khi chắp tay xưng niệm trọn vẹn “Nam mô A di đà Phật”, ấy là lúc bạn đang làm một cuộc tuyên thệ thiêng liêng từ cõi lòng: “Con xin đem hết thân mạng và tâm trí này mà rạp mình đảnh lễ Đức Phật A di đà”.

Bây giờ, bạn tước bỏ hai chữ “Nam mô” đi. Câu chào còn lại gì?

Chỉ còn trơ trọi một cái tên. Một danh xưng trần trụi.

Trong nếp nhà của người phương Đông mình, có người con nào đi xa về, đứng trước mặt người cha mái đầu điểm bạc mà réo thẳng tên cúng cơm của ông ra để chào không? Có người học trò nào gặp lại ân sư mà hất hàm gọi tên thầy trống không, vắng bặt một tiếng “Dạ”, tiếng “Thưa”? Cái chữ “Dạ, Thưa” ấy đâu phải là hình thức rườm rà cản bước chân người rảo bước. Nó là chiếc cầu nối của sự tôn kính. Nó là bước đệm để cái “Tôi” kiêu hãnh biết cúi xuống trước sự tôn nghiêm. Nước chỉ chảy về chỗ trũng. Người biết hạ mình trũng xuống mới nhận được Đạo.

Vậy mà, đứng trước bậc Đại Đạo sư của trời người, ta lại nỡ gọi thẳng húy danh của Ngài: “A di đà Phật”. Thiếu đi hành động “Nam mô”, ta đang đứng thẳng lưng, ưỡn ngực, bằng vai phải lứa mà réo tên một vị Phật, dùng tên Ngài như một câu đãi bôi chót lưỡi đầu môi để thay cho chữ “Hello”. Khuyết đi sự đảnh lễ, danh xưng thiêng liêng biến thành một lời nói suông hời hợt.

Sâu xa hơn nữa, khi đánh rơi chữ “Nam mô”, ta đã vô tình thả xổng cho cái Bản Ngã của mình phình to ra. Tu là để dẹp ngã. Chữ “Nam mô” chính là chiếc búa dịu dàng để đập vỡ hòn núi kiêu ngạo ấy. Tước bỏ nó, cái “Tôi” bỗng đứng thẳng ráo hoảnh. Ta tưởng ta đang nói lời của Phật, nhưng thực chất ta đang nói lời của thói quen xô bồ, của sự lười biếng thiếu vắng chánh niệm. Miệng xưng tên Phật mà tâm trí vẫn đang lăng xăng chạy theo cái nhanh, cái tiện của trần đời.

Khi hai người bạn đạo chắp tay chào nhau “Nam mô A di đà Phật”, ta không chỉ chào cái hình hài vóc dáng đang đứng trước mặt. Ta đang cúi xuống đảnh lễ vị-Phật-sẽ-thành trong con người họ. Và để cúi chào một vị Phật, ta không thể đứng nghênh ngang. Sự vội vàng tước đoạt mất cơ hội để ta được làm một đóa sen ngát hương, tước đoạt mất sự giao cảm mầu nhiệm giữa hai tâm hồn tĩnh lặng.

Đời đã có quá nhiều những cái “đi tắt đón đầu”. Cớ sao khi bước chân vào cõi tĩnh lặng của nội tâm, ta lại còn hà tiện với nhau, hà tiện với chính mình một hơi thở? Đánh rơi chữ “Nam mô”, búp sen trên tay dẫu có chắp cũng hóa thành vô hồn.

Lần tới, nếu có duyên gặp một người bạn đạo, dưới mái hiên chùa hay giữa chợ đời cuộn chảy, xin bạn đừng vội.

Hãy chậm lại một nhịp thở. Lùi lại nửa bước. Chắp hai bàn tay cho thật khít vào nhau thành một đóa sen nụ đặt ngay ngắn trước ngực. Hạ ánh mắt xuống một chút. Và từ tốn cất lên âm thanh kỳ diệu ấy, như một giọt sương rơi vào cõi tĩnh:

- Nam mô... A di đà Phật.