Chu Du muốn giết Khổng Minh, trước hết không phải vì thù hận cá nhân mà vì một sự thúc đẩy của cái tôi và nỗi sợ. Trong xã hội hiện nay, chúng ta thấy hàng triệu "Chu Du" mỗi ngày. Đó là những doanh nhân đêm không ngủ vì sợ công ty đối thủ chiếm mất thị phần, những quản lý vắt óc nghĩ chiêu trò dìm đạp đồng nghiệp vì sợ ghế lung lay...

Trường Giang cuồn cuộn chảy về đông

Bạc đầu ngọn sóng cuốn anh hùng…

Trong dòng chảy lịch sử đầy biến động ấy, cuộc chạm trán giữa hai đại trí tuệ lừng lẫy thời Tam Quốc là Chu Du và Gia Cát Lượng vẫn luôn là một pho tiểu thuyết triết học cho hậu thế soi mình.

Năm Kiến An thứ 13, một chiếc thuyền nhỏ rẽ sương mù phương Nam, chở theo Gia Cát Khổng Minh vào đất Giang Đông. Đó không phải một chuyến đi du ngoạn, mà là bước chân lên hầm chông. Ở đất Ngô, Chu Đô đốc tài năng kiệt xuất đang chờ sẵn với quyết tâm sắt đá: Phải giết bằng được Gia Cát Lượng. Thế nhưng, nắm trong tay binh quyền, nắm cả địa lợi, tại sao Chu Du lại không thể giết người thư sinh chỉ mang theo một chiếc quạt lông ngỗng bên mình?

Câu trả lời không đơn thuần nằm ở sự chênh lệch mưu trí, mà nằm ở sự vi diệu của tâm cảnh và ranh giới sinh tử như Đạo Đức Kinh của Lão Tử từng đúc kết: Đi vào chỗ chết mà không sợ chết, ấy là tìm thấy đường sinh; ham sống mà đem tâm tính toán, lại thành ra tự đẩy mình vào cửa tử.

Chu Du và Cái Bẫy "Ham Sống"

Chu Du muốn giết Khổng Minh, trước hết không phải vì thù hận cá nhân, mà vì một sự thúc đẩy của cái Tôi và nỗi sợ. Cái sợ của Chu Du là nỗi lo của một thiên tài nhận ra sự tồn tại của một thiên tài khác vượt tầm vóc của mình, một kẻ có thể đe dọa sự an nguy của Giang Đông và đại nghiệp của Đông Ngô.

Sự "ham sống" của Chu Du ở đây cần được hiểu theo nghĩa rộng. Đó là sự bấu víu vào danh tiếng, vào vị thế độc tôn, vào sự an toàn tuyệt đối cho bản thân và quốc gia mà ông đại diện. Vì quá lo lắng cho cái "sinh" ấy, mọi tâm trí của Chu Du đều xoay quanh việc tính toán, đề phòng và tiêu diệt mầm mống nguy cơ. Chu Du giăng ra hàng loạt mưu kế: ép Khổng Minh làm mười vạn mũi tên trong ba ngày, sai Khổng Minh đi cướp lương Trại Bắc của Tào Tháo để mượn tay Tào giết người, rồi đặt phục binh xung quanh đàn Tế Gió Đông để hạ sát ngay khi gió nổi...

Tuy nhiên, chính sự tính toán chi ly xuất phát từ nỗi sợ ấy đã vô tình tạo nên gông cùm giam cầm tư duy của ông. Khi con người ta quá sợ thất bại, quá sợ cái chết hay sự sụp đổ, tầm nhìn của họ sẽ thu hẹp lại trong sự phòng thủ đố kị. Chu Du muốn giết Gia Cát để bảo vệ Giang Đông, nhưng lại không thấy rằng nếu không có tài năng của Khổng Minh để mượn gió Đông, lửa Đại Chiến Xích Bích làm sao có thể thiêu rụi chiến thuyền Tào Tháo? Sự tính toán của Chu Du là sự tính toán của tâm lý "ham sống" đầy bất an. Càng muốn kiểm soát mọi thứ, ông càng trở nên bất lực. Cuối cùng, chính sự uất ức và giới hạn của cái Tôi nhỏ hẹp ấy đã vắt cạn kiệt sinh lực của vị Đô đốc trẻ tuổi, khiến ông ngửa mặt lên trời than câu cay đắng trước khi trút hơi thở cuối cùng: "Trời đã sinh Du, sao còn sinh Lượng?".

Khổng Minh Bước Vào Cửa Tử Với Tâm Thái "Vô Ngã"

Trái ngược với Chu Du, Khổng Minh Gia Cát Lượng bước vào Giang Đông với tâm thế của một kẻ đã vượt qua khỏi ranh giới sinh tử. Ông biết rõ Giang Đông là đầm rồng hang hổ, hiểu từng hơi thở của Chu Du đều có mùi sát khí. Nhưng ông vẫn đi.

Khổng Minh đi không phải là kẻ kiêu ngạo xem thường cái chết, mà ông là người đã đạt đến minh triết của Đạo. Khi đặt đại nghĩa và sứ mệnh lên trên mạng sống cá nhân, con người ta đạt đến trạng thái "Vô ngã". Người đã không còn vướng bận bởi nỗi sợ mất mát bản thân thì thế gian không còn cạm bẫy nào có thể hủy diệt họ.

Khi Lỗ Túc hoảng hốt chạy đến báo tin Chu Du ép ông phải giao mười vạn mũi tên trong ba ngày, một án tử hình đã giăng sẵn bằng quân luật, Khổng Minh chỉ mỉm cười. Tâm thế thong dong ấy không phải là sự liều lĩnh của kẻ mù quáng, mà là minh triết của một tâm trí tĩnh lặng như mặt nước mùa thu. Hãy nghe câu nói kinh điển của Khổng Minh trả lời Lỗ Túc trên chiếc thuyền sang mượn tên Tào Tháo:

"Kẻ làm tướng mà không biết thiên văn, không tường địa lý, không biết kỳ môn độn giáp, không hiểu âm dương, không nhìn trận hình, không giỏi binh thế, thì chỉ là kẻ tầm thường. Ta đã tính trước sương mù ba ngày sau rồi, nên mới dám nhận lời ba ngày hoàn thành."

Và khi Chu Du tìm cách đẩy Khổng Minh vào thế nguy hiểm, ông điềm nhiên thốt lên những lời thấu suốt quy luật vũ trụ:

"Mạng sống của ta vốn do Trời định, đâu phải do người khác muốn diệt là diệt được!"

Lời nói ấy không chỉ là sự am tường thuật số hay tự tin về trí tuệ, mà là minh chứng cho việc ông đã hòa mình vào thiên thời, địa lợi, nhân tâm. Khổng Minh không dùng sự thù hận để chống lại sự thù hận của Chu Du. Ông nương theo chính mưu đồ của đối phương để hóa giải nó. Chu Du ép làm tên, ông mượn sương mù và thuyền cỏ lấy tên của Tào Tháo. Chu Du cần gió Đông, ông bước lên đàn Tế đóng vai đạo sĩ cầu trời. Chu Du cho phục binh, ông đã thong dong ngồi thuyền rẽ sóng trở về Thục tự bao giờ.

Khổng Minh đi vào chỗ chết mà tâm không sợ chết, nên giữa muôn vàn cửa tử của Giang Đông, đâu đâu cũng hóa thành đường sinh. Ông sống không phải vì bấu víu vào sự sống, mà vì ông thuận theo dòng chảy của Đạo.

Căn bệnh "Chu Du" trong lồng ngực thời đại mới

Lịch sử không lặp lại nguyên vẹn, nhưng tâm lý con người thì không thay đổi.

Nhìn vào các đô thị hiện đại hôm nay, chúng ta thấy hàng triệu "Chu Du" mỗi ngày. Đó là những doanh nhân đêm không ngủ vì sợ công ty đối thủ chiếm mất thị phần, những quản lý vắt óc nghĩ chiêu trò dìm đạp đồng nghiệp vì sợ ghế mình bị lung lay...

Lão Tử nói: "Cái cớ khiến ta gặp nguy hại lớn là vì ta có cái Thân. Nếu ta không có cái Thân (không chấp vào cái Tôi), thì ta có nguy hại gì?"

Khi một người đi làm với nỗi sợ bị sa thải, họ sẽ trở thành nô lệ cho từng ánh mắt của sếp. Nhưng khi một người làm việc với tâm thái "sẵn sàng xách balo ra đi bất cứ lúc nào", họ bỗng nhiên sở hữu quyền lực. Sự tự do nội tâm ấy chính là cánh quạt lông của Khổng Minh giữa vòng vây Giang Đông.

Muốn thoát khỏi cái bẫy của cuộc đời hiện đại, con người phải học cách giải độc sự "ham sống". Khi bạn dám nhìn thẳng vào cái "chết" (sự thất bại, sự từ bỏ, sự lãng quên) và mỉm cười với nó, thế gian không còn vũ khí để đe dọa bạn.

Sông Trường Giang vẫn chảy, ngàn năm không đổi dòng. Chu Du chết năm 36 tuổi, không phải vì vết thương do tên độc của Tào Tháo, mà vì vết thương do chính cái Tôi của mình đâm vào lồng ngực. Khổng Minh không thể bị giết ở đất Ngô, vì ông không sống cho sự sinh tồn nhỏ hẹp của riêng mình. Cánh quạt lông nhẹ nhàng của Gia Cát Lượng vẫn phẩy qua từng trang sử như một lời nhắc nhớ cho hậu thế về cách bước qua ranh giới sinh tử nhờ tâm thế tĩnh lặng của Đạo.