Khoa xem tướng mã thời xưa chép rằng: Đích Lư có đốm trắng trên trán, dưới mắt có vệt rỏ lệ, cưỡi lên ắt sát chủ. Ở đời có nỗi oan khuất nào hơn việc vừa sinh ra đã bị dán cho một cái nhãn ác nghiệp? Nó chỉ là một sinh linh vô tri, một con thiên lý mã khao khát sải vó dặm trường, nhưng đi đến đâu cũng chỉ nhận lại những ánh nhìn e dè, hắt hủi.

Nhà Phật gọi đó là kẹt vào cái “Tướng”. Con người ta lạ lắm, vì vô minh, vì sợ hãi sự mong manh của kiếp nhân sinh mà thường hay đổ vấy điềm gở lên đầu một sinh linh bé nhỏ. Cái nhãn “sát chủ” dán lên trán Đích Lư, nặng hơn vạn cân sắt thép, giam cầm nó trong một bản án chung thân không cần xét xử. Đích Lư mang trên lưng cái gông cùm của định kiến, lầm lũi cõng nỗi buồn của nhân thế, cho đến ngày nó gặp Lưu Bị.

Lưu Huyền Đức thuở ấy cũng đang lênh đênh lưu lạc. Khi có kẻ bày mưu, khuyên ông đừng cưỡi Đích Lư vì ngựa gở, lại xúi đem tặng cho kẻ thù để mượn tay trời giáng họa, Lưu Bị bảo: “Sống chết có mệnh, há đâu vì một con ngựa mà đổi thay? Mình không muốn rước họa, sao lại đem cái họa ấy đổ cho người?”.

Chao ôi, phải thấu triệt lẽ vô thường và nhân duyên đến nhường nào, người ta mới có thể thong dong bước lên lưng một con ngựa bị cả thế gian nguyền rủa. Lưu Bị không nhìn Đích Lư bằng con mắt của thuật số, ông nhìn nó bằng tâm “Vô úy” không sợ hãi, và bằng trái tim lân mẫn của bậc Bồ tát. Khi tâm đã bình thản, không phân biệt, thì vạn vật bình đẳng. Chính giọt nước từ bi ấy của Huyền Đức đã rửa sạch cái ác nghiệp ngàn năm rỏ lệ trên khóe mắt con vật oan khiên. Ông cởi trói cho Đích Lư khỏi cái lồng định kiến. Lần đầu tiên trong đời, con ngựa mang tiếng ác ấy được sưởi ấm bởi ánh sáng của sự chở che.

Để rồi, luật nhân quả đã mỉm cười ở suối Đàn Khê.

Phía sau là Sái Mạo cùng truy binh ầm ầm đao kiếm, phía trước là dòng Đàn Khê cuồn cuộn cuồng trôi. Đích Lư thụt chân sa lầy. Trong khoảnh khắc sinh tử mỏng như tờ giấy bản, Lưu Bị đập roi kêu lên: “Đích Lư, Đích Lư! Hôm nay mày hại ta rồi!”.

Đó không phải là lời oán hờn. Đó chỉ là tiếng nấc của một sinh mệnh đang nương tựa vào một sinh mệnh, một sự phó thác tận cùng chới với giữa dòng vô thường.

Và vút một cái! Con tuấn mã chồm lên, như mọc cánh bay qua dòng suối rộng ba trượng, bỏ lại đằng sau cả ngàn ánh mắt sững sờ.

Ai cứu ai trong khoảnh khắc sóng dội ấy? Người đời bảo Đích Lư cứu chủ. Nhưng có lẽ chính tâm từ bi của Lưu Bị ngày trước đã độ cho Đích Lư, vớt nó lên khỏi thân phận của một kẻ mang danh ác nghiệp. Nó bay qua dòng Đàn Khê không phải chỉ bằng sức mạnh của gân cốt súc sanh, mà bay bằng đôi cánh của ân tình. Ngay sát-na ấy, Đích Lư tung vó nhảy từ bờ Mê sang bến Giác, rũ bỏ hoàn toàn cái danh xưng “sát chủ” đầy hàm oan rỉ máu.

Thế nhưng, lịch sử luôn có những khúc quanh làm xót xa lòng người.

Nhiều năm sau, tại gò Lạc Phượng, Bàng Thống mượn cưỡi con ngựa Đích Lư trắng toát ấy. Trương Nhiệm mai phục trên núi cao, cứ nhắm vào kẻ cưỡi ngựa trắng mà xả tiễn như mưa. Phượng Sồ ngã xuống, Đích Lư cũng gục chết trong vũng máu giữa rừng sâu. Thế là người đời lại được dịp xôn xao, tặc lưỡi: “Đấy, đã bảo ngựa sát chủ mà cấm có sai!”.

Thương thay cho một con ngựa có tình! Nó có biết chế ra cung nỏ để giết người đâu? Mũi tên hòn đạn là do lòng tham, sân, si của con người giương lên cơ mà. Kẻ thù nhắm vào Đích Lư vì ngỡ người cưỡi nó là Lưu Bị. Nó đã gánh thay những mũi tên vốn dĩ nhắm vào vị chúa công duy nhất cưu mang nó. Nó đã làm tròn trọn vẹn chữ trung nghĩa của một kiếp ngựa, cùng nếm cái chết bi tráng của thời loạn. Ấy thế mà, con người vẫn cố vin vào cái “ác tướng” của nó để che đậy đi sự tàn nhẫn của chính đồng loại mình, để an ủi nỗi hoang mang của mình trước định mệnh.

Mỗi chúng ta, rong ruổi trong cõi Sa bà này, biết đâu cũng đang cưỡi trên một “Đích Lư” của riêng mình? Đó có thể là một hoàn cảnh trớ trêu, một tật nguyền bẩm sinh, một nỗi đau mà thế gian thường ác ý dán nhãn là “bất hạnh”. Ta sẽ hoảng sợ vứt bỏ để rồi chạy quanh trong vòng luân hồi đau khổ, hay sẽ như Lưu Bị, mỉm cười đón nhận bằng đôi mắt từ bi?

Chỉ cần lòng ta trong suốt, không kẹt vào hình tướng, thì vực sâu hay đầm lầy cũng chỉ là thử thách. Và ác nghiệp nào, dù sâu thẳm đến đâu, một khi chạm vào tình thương không sợ hãi, cũng sẽ hóa thành đôi cánh, đưa ta tung một cú nhảy vĩ đại qua bến Đàn Khê của đời mình.