Giáo dục là một mặt gương, nơi quốc gia nhìn vào để thấy tương lai mình. Vậy mà, khi đối diện dải điểm số 10 tuyệt đối môn toán tại Tuyên Quang thì chẳng thấy ai vui được. Bởi đó lại là vết ố trên mặt gương vốn cần phải tinh sạch nhất.

Nét mực gian lận và giọt nước mắt của tiền nhân

Triều đình phong kiến nhìn nhận khoa cử như một sự kiện trọng đại của quốc gia. Bởi lẽ, chọn nhầm một viên quan tồi là hại một vùng, nhưng dung túng cho một kẻ gian lận khoa cử là làm hại đạo học của muôn đời.

Lật lại chương sử năm Canh Tý (1696). Phó chủ khảo Ngô Sách Tuân, một trí thức đại khoa, đã cúi đầu trước áp lực và lợi ích từ vương phủ để sửa bài thi cho con trai quan Đại thần Đặng Tiến Thự.

Vua Lê Hy Tông lúc bấy giờ đã không thỏa hiệp. Nhà vua hiểu rằng khoa cử là chiếc neo giữ vững niềm tin của trăm họ vào triều đình.

"Khoa cử là cái móng của nhà nước, luật pháp là kỷ cương của triều đình. Giữ việc trường thi mà làm việc gian lận thì kẻ sĩ còn biết trông cậy vào đâu?" (Lê Hy Tông)

Bản án tử hình bằng hình thức thắt cổ dành cho Ngô Sách Tuân năm đó là thông điệp của hoàng đế. Triều đình chấp nhận mất một vị quan đại thần, chấp nhận phơi bày sự tha hóa trong bộ máy giám khảo, nhưng cứu được niềm tin của hàng vạn sĩ tử đang ngày đêm dùi kinh mài sử.

Khi lòng tự trọng của phụ huynh vượt qua ma lực điểm 10

Trở lại với căn phòng họp báo của Tuyên Quang vừa diễn ra. Bản báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo đã lột trần thứ "ma thuật" tạo nên 147 điểm 10 môn Toán. Đó không phải là sự đột biến tư duy của một thế hệ mà là một sự gian lận thô bạo: Giám thị trực tiếp vào phòng thi hướng dẫn học sinh làm bài với lý do “vì thành tích”.

Điều gì đã đẩy người thầy bước vào phòng thi để làm cái việc tước đoạt linh hồn của giáo dục? Bản chất của cái gọi là "vì thành tích" ở đây thực chất là gì?

Nó đáng sợ hơn hành vi của Ngô Sách Tuân ngày xưa rất nhiều. Ngô Sách Tuân vì động cơ cá nhân làm sai luật. Còn ngày nay, khi người thầy bước vào phòng thi để phát đáp án cho học trò "vì thành tích", họ hành động nhân danh một thứ "vũ khí tập thể". Họ bị nghiền nát trong một hệ thống vận hành bằng các con số báo danh, các bảng tỷ lệ phần trăm và áp lực thi đua của địa phương.

Đằng sau hai chữ "thành tích" ấy là một căn bệnh tâm lý tập thể: Nỗi sợ hãi thực tế. Người ta sợ phải đối diện với việc học sinh của mình không hoàn hảo, sợ trường mình đứng sau trường khác, sợ biểu đồ tăng trưởng của địa phương bị đi xuống. Khi điểm số bị tách rời khỏi năng lực thực tế và trở thành một thứ "tiền tệ hành chính" để làm đẹp các bản báo cáo, người ta bắt đầu hợp thức hóa những điều giả dối.

Cái giá phải trả lớn nhất ở Tuyên Quang không nằm ở chỗ quy trình bị chọc thủng, mà nằm ở sự đảo lộn giá trị: Người thầy, vốn là người gác cổng cho đạo học, lại trở thành người môi giới cho gian lận. Và nguy hiểm hơn, họ làm điều đó nhân danh cái gọi là lợi ích chung của nhà trường. Khi sự gian lận không còn là hành vi lén lút của một cá nhân mà trở thành một thứ "nghĩa vụ vô hình" để bảo vệ những danh hiệu ảo, đó là lúc mặt gương giáo dục đã bị rạn nứt sâu sắc từ bên trong.

Để mặt gương soi lại ánh ban mai

Chúng ta không thể mãi dùng những chiếc còng số tám đối với một vài cá nhân để tự huyễn hoặc rằng hệ thống đã sạch. Việc bắt giam một vài thầy cô thoái hóa là cần thiết, nhưng đó chỉ là lau đi một vệt bùn trên mặt gương đã bị rạn.

Điều chúng ta cần lúc này là một sự thức tỉnh về mặt tâm thức. Phải trả khoa cử về đúng giá trị nguyên bản của nó: Một cuộc sát hạch trình độ, chứ không phải một cuộc đua thành tích.

Đừng nhìn những điểm 10 như tấm huân chương để báo cáo.

Hãy nhìn nó như một trách nhiệm thiêng liêng đối với tương lai dân tộc.

Nếu tiền nhân dám hy sinh cả vương tử, cả đại thần để bảo vệ sự trong sạch của đạo học, thì ngày nay, chúng ta cũng phải có đủ can đảm đập bỏ những thành tích ảo để nâng niu ánh sáng liêm chính.

Xin hãy để cho giọt mồ hôi của những đứa trẻ học bài dưới bóng đêm được đền đáp bằng những điểm số trung thực. Bởi vì, một quốc gia chỉ thực sự hùng mạnh khi nó được xây dựng trên nền tảng của những con người biết tự trọng. Đừng để mặt gương khoa cử phải phủ bóng mờ của hoài nghi, để mỗi mùa thi, lòng người không còn phải thắt lại trước hai chữ: Công bằng.