Ngẫm, thịnh suy của một thực thể lớn như quốc gia hay nhỏ như công ty 1 người, thảy đều vận hành theo quy luật của sự dịch chuyển. Chiếc vỏ kén ngày hôm qua có thể là tổ ấm chở che, nhưng nếu không dám xé rách nó khi thời đại thay dòng, tổ ấm sẽ sớm trở thành thành trì giam hãm. Thế nhưng, làm sao để một cuộc bứt phá không trở thành một canh bạc cô độc? Câu trả lời ngàn năm trước nằm ở một cái cúi đầu.

Chúng ta đang sống trong thời đại của những cuộc đại dịch chuyển. Mô hình cũ lỗi thời nhường chỗ cho tư duy số, hạ tầng cũ khép lại để mở ra những không gian sinh tồn hiện đại, bao la hơn. Đó là xu thế tất yếu của phát triển. Nhưng làm sao để những cuộc bứt phá hôm nay có được cái sức sống bền bỉ qua thiên niên kỷ? Bản lĩnh của người dẫn đường phải đi kèm với điều kiện cốt lõi nào để đại nghiệp không bị đứt gãy giữa đường?

Chiếc vỏ kén bằng đá và khát vọng phơi mình trước đại cuộc

Con người ta, ai cũng có một thiên hướng tự nhiên: Đi tìm sự an toàn. Quốc gia cũng vậy. Nhìn lại Hoa Lư của một thời vừa qua dòng máu lửa Đinh và Tiền Lê, đó là một cái tổ kén bằng đá vôi vĩ đại. Núi bao bọc lấy thành, hang động che chở cho điện ngọc. Đứng ở góc độ phòng ngự, Hoa Lư là kiệt tác của tạo hóa để giữ vững cho một vương triều.

Vùng an toàn giống như một chiếc nôi êm ái, nhưng đứa trẻ nếu cứ nằm mãi trong nôi thì làm sao học được cách đi, làm sao biết được bầu trời ngoài kia bao la thế nào?

Thái tổ Lý Công Uẩn khi bước lên ngôi báu, ông đã từ chối cái nôi ấy. Bước lên bến thuyền Canh Tuất năm 1010 để xuôi dòng về Đại La, thực chất là một cuộc tự nguyện bước ra khỏi vùng an toàn. Ông chấp nhận gỡ bỏ chiếc khiên che chắn bằng núi đá để phơi mình trước đồng bằng trống trải, đối mặt với sóng dữ sông Hồng và những hiểm nguy rình rập của binh lửa phương Bắc. Phần thưởng cho việc "chịu lạnh" có tầm nhìn thiên niên kỷ ấy là gì? Là một không gian đủ rộng để nguyên khí quốc gia được bồi đắp, để người dân có đất mà gieo hạt, cấy cày và mơ mộng.

Hà Nội hôm nay đang lặp lại bước đi ấy của ngàn năm trước. Việc mở rộng địa giới, việc bước qua dòng sông Hồng để biến dòng sông hung dữ năm xưa trở thành trục cảnh quan trung tâm, chính là khát vọng thoát khỏi chiếc vỏ kén ba mươi sáu phố phường. Rộng hơn, cả dân tộc này đang bước vào một "kỷ nguyên vươn mình", chấp nhận phá bỏ những thành trì kinh tế cũ để đối mặt với dòng xoáy của cuộc cạnh tranh toàn cầu đầy bất định.

Nhưng, một cuộc dịch chuyển không gian dẫu có vĩ đại đến mấy, nếu chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng, thì nó mới chỉ hoàn thành được một nửa sứ mệnh.

"Khanh đẳng như hà?" - Khi vương quyền nghiêng mình trước lòng dân

Lịch sử không thiếu những cuộc cải cách vĩ đại phải chết yểu, những dự án hoành tráng hóa thành tro bụi chỉ vì người thiết kế ra nó đi quá nhanh so với sự thấu hiểu của cộng đồng. Có lẽ Hồ Quý Ly đã không đọc kỹ và thấu hiểu bài học từ Chiếu dời đô của Đức Thái tổ Lý Công Uẩn dẫn đến thất bại ê chề cho một cuộc cải cách mang tư duy đột phá.

Điều làm cho Bản Chiếu dời đô trường tồn qua một ngàn năm dâu bể, trở thành ngôi sao khuê trong lịch sử quản trị nước Nam, không nằm ở việc phát hiện ra địa thế phong thủy "rồng cuộn hổ ngồi". Nó nằm ở dòng chữ cuối cùng, nơi vương quyền tự nén mình lại để nhường chỗ cho tiếng nói của nhân dân:

"Trẫm dục bằng địa lợi dĩ định quyết cư, khanh đẳng như hà?" (Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất đai để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?)

Mỗi lần đọc đến những chữ "Khanh đẳng như hà?", lòng người hậu thế lại dấy lên một niềm kính ngưỡng sâu xa. Một vị hoàng đế nắm trong tay quyền sinh quyền sát, vừa lật qua một trang triều đại, lại biết dừng lại trước thềm rồng để hỏi những người dưới quyền, và rộng ra là hỏi cả trăm họ một câu cầu thị. Vị vua sáng lập vương triều Lý hiểu rằng, núi đá Hoa Lư dẫu có lạnh ngắt thì đó cũng là nơi chôn nhau cắt rốn của bao người. Giọt mồ hôi và cả máu của bao người vô danh lẫn hữu danh đã đổ xuống để dựng thành. Muốn bứng cả một kinh đô đi, nếu chỉ dùng một chỉ dụ áp đặt, nhân dân dẫu có tuân theo thì lòng người cũng đã ly tán.

Cái đúng của Lý Thái Tổ ngàn năm trước là cái đúng của một trái tim biết đau nỗi đau của trăm họ, biết đặt lòng dân làm bệ đỡ cho mọi cuộc cải cách.

Nhìn vào thực tế quản trị hiện đại, từ những dự án quy hoạch vĩ mô cho đến những đợt cải tổ mang tính sống còn của một doanh nghiệp, phải chăng đôi khi ta lại quên mất câu hỏi: "Khanh đẳng như hà?".

Khi một quyết sách được đưa ra từ những căn phòng máy lạnh biệt lập, mang nặng tính áp đặt từ trên xuống, không có sự phản biện và đồng thuận thấu đạt, thì dẫu công trình có kỷ lục chọc trời, mô hình có tối tân hiện đại, lòng người vẫn sẽ ngơ ngác và lạc lõng. Sự phát triển nếu chỉ đo bằng vật chất mà thiếu đi sự vun đắp cho sinh kế và tâm tư của những con người chịu ảnh hưởng trực tiếp, thì đó là một sự phát triển chưa trọn vẹn.

Muốn một tổ chức vững bền, muốn một quốc gia hưng thịnh, những nhà quản trị hôm nay phải học được cái cúi đầu của bậc cổ đức. Hãy biết lắng nghe tiếng thở dài của trăm họ sau những dự án tỷ đô la, biết đặt câu hỏi cầu thị trước nhân dân trước khi hạ đặt nét bút định hình số phận giang sơn. Bởi vì chung quy, long mạch lớn nhất của một quốc gia chưa bao giờ nằm ở lòng đất. Nó nằm ở lòng dân.