Người ta hay bảo "Đời là bể khổ", nên ai nấy đều cố trang bị cho mình một khuôn mặt "nghiêm túc" như thể đang đi họp phụ huynh cho chính cuộc đời. Nhất là Tết, cái dịp lễ hội của niềm vui mà nhìn đâu cũng thấy những gương mặt căng thẳng như dây đàn, lo âu như phá sản. Đã đến lúc học lại bài học của Thiền tông: Cười một cái đi, trời đâu có sập!

Vụ "stand-up comedy" đầu tiên của lịch sử Thiền tông

Chuyện xưa kể lại, vào một ngày đẹp trời trên đỉnh núi Linh Thứu, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tổ chức đại hội thuyết pháp. Hàng ngàn đệ tử tề tựu đông đủ. Không khí trang nghiêm đến mức con ruồi bay qua cũng không dám vo ve, sợ bị quy vào tội làm ồn nơi tôn nghiêm.

Thế nhưng, Đức Phật chẳng nói câu nào. Ngài lẳng lặng cầm lên một bông hoa sen, đưa ra trước mặt mọi người. Chỉ vậy thôi. Im lặng tuyệt đối.

Các đệ tử nhíu mày, vận hết công lực phân tích: Ý Sếp là gì đây? Hoa sen tượng trưng cho tính không? Hay là ẩn dụ về thuyết nhân quả?…

Không khí căng như dây đàn. Mọi người sợ. Ai cũng gồng mình lên để tỏ ra là mình đang "thâm nhập chân lý".

Bỗng nhiên, giữa cái không khí "nghiêm trọng" đến nghẹt thở ấy, Tôn giả Ma Ha Ca Diếp phá lên cười. Một nụ cười rạng rỡ, chấn động. Cái cười của sự "À há! Ra là thế! Đơn giản thế mà mấy ông kia làm căng quá!".

Đức Phật ngay lập tức mỉm cười và tuyên bố: "Ta có chánh pháp nhãn tạng, niết bàn diệu tâm, thực tướng vô tướng, vi diệu pháp môn... nay trao cho Ca Diếp".

Thế đấy! Thiền tông sinh ra trong một tiếng cười. Một tiếng cười đập tan vỏ bọc nghiêm trọng hóa vấn đề.

Căn bệnh "Mặt ngầu" của người lớn

Nhà hiền triết Osho phán một câu xanh rờn: "Sự nghiêm túc là một căn bệnh". Theo ông, càng muốn chứng tỏ mình quan trọng, người ta càng ít cười.

Hãy nhìn bọn trẻ con xem. Một ngày chúng cười khoảng 400 lần. Rớt cục kẹo: cười. Thấy con chó đi vệ sinh: cười. Bố mẹ mắng: khóc xong quẹt nước mũi cười tiếp. Chúng là những thiền sư bẩm sinh. Bởi thế Soho mới bảo tiếng cười đưa ta gần cầu nguyện nhất, bởi khi “cười tới bến” thì thân tâm ý tự nhiên hòa làm một.

Nhưng rồi quy trình "lão hóa" đi kèm với quy trình "nghiêm túc hóa". Xã hội dạy chúng ta: Cười cợt là thiếu chín chắn. Chúng ta sợ tiếng cười sẽ làm giảm đi giá trị của mình. Chúng ta sợ bị coi là hời hợt. Hệ quả là gì? Càng lớn, chúng ta càng khổ. Cái khổ này không phải do thiếu cơm ăn áo mặc, mà do cái "mặt nạ nghiêm túc" nó nặng quá, đeo mỏi cả cổ, lệch cả cột sống. Chúng ta giống hệt đám đông dưới chân núi Linh Thứu năm xưa: Thấy bông hoa đẹp không dám khen, thấy chuyện vui không dám cười, chỉ lo suy diễn và sợ hãi sự đánh giá của người khác.

Tết - Đấu trường sinh tử của những khuôn mặt "Hình sự"

Cái sự "nghiêm trọng giả cầy" ấy, bi kịch thay, lại bùng nổ rực rỡ nhất vào dịp lẽ ra phải vui nhất: TẾT.

Tết, về lý thuyết, là "Niêm hoa", là mùa xuân nở hoa, là dịp để vui, để chơi, để xả hơi sau một năm cày cuốc. Tên tiếng Anh là "Happy New Year" chứ có phải "Serious New Year" đâu? Nhưng hãy nhìn cách chúng ta đón Tết:

  • Mâm cỗ là bài thi
  • Dọn nhà là dự án
  • Đi chúc tết là tour công tác
  • Chụp ảnh tết là chiến dịch truyền thông

Chúng ta ôm tết như ôm một tượng đài. Sợ đủ thứ, sợ nhất là sợ xấu góc chụp tự sướng. Tết đang sống thành tết trưng bày bởi thay vì tận hưởng không khí, ta lại bận rộn "diễn". Mặt ai cũng tươi cười hớn hở nhưng cơ hàm thì mỏi nhừ vì gượng gạo. Đó không phải là nụ cười của Ca Diếp, đó là nụ cười công nghiệp của robot tiếp tân.

Hãy "Niêm hoa vi tiếu" ngay Tết này!

Cuộc đời này ngắn lắm, chớp mắt một cái là hết Tết, chớp mắt cái nữa là hết đời. Tại sao phải dành phần lớn thời gian để gồng mình lên đóng vai người quan trọng? Tết không phải là một dự án KPI cần hoàn thành, Tết là một bông hoa để thưởng thức.

Năm nay, thử làm Ca Diếp một lần xem sao!

Đức Phật đưa hoa lên không phải để cho đệ tử nín thở đoán ý. Ngài đưa hoa lên để nhắc: Này thực tại đây. Mùi hương đây. Màu sắc đây. Ngay bây giờ đây.

Tết chỉ có giá trị khi chúng ta thực sự có mặt, với nụ cười, chứ không phải với cái đầu toan tính lo âu.

Muốn Tết vui, đôi khi chỉ cần tập một điều đơn giản: Bớt làm ra vẻ. Bớt làm ra vẻ bận. Bớt làm ra vẻ sang. Bớt làm ra vẻ nhà mình tết nó phải đẳng cấp thế. Và nhớ thêm một thứ lì xì miễn phí: Lì xì tiếng cười.

Khi bạn cười được vào cái sự "nghiêm túc rởm đời" của chính mình, đó là lúc bạn đắc đạo. Hoặc ít nhất, là lúc bạn có một cái Tết sướng cái bụng, nhẹ cái đầu.

Tết này, ai hỏi gì, ai nói gì, ai làm gì, cứ nhớ thần chú: "Niêm hoa vi tiếu".

Đời cơ bản là buồn cười, sao phải xoắn?!

Và nếu có ai hỏi “Cười thế có nghiêm túc không?”, bạn cứ mỉm một nụ cười kiểu Ca Diếp. Bởi nghiêm túc quá, cũng là một dạng mê.

Ninh Hải Uẩn Khiêm