Tôi nhìn tấm hình chụp chung. “Người ta” đang cười, đôi mắt nheo lại, một nụ cười "hết cỡ" rạng rỡ và an nhiên. Tôi cũng cười làm nền, nụ cười xuề xòa của một kẻ về hưu non ^.* “Người ta” là "bà đỡ" của các doanh nghiệp xã hội.

Socrates, nhà hiền triết vĩ đại của Hy Lạp cổ đại, từng ví mình là một bà đỡ. Ông đi khắp thành Athens để đỡ đẻ cho những linh hồn, cho những chân lý đang ngủ quên trong đầu óc con người. Ông bảo: "Tri thức không phải là cái ta đổ vào đầu người khác, mà là cái ta khơi gợi để nó tự sinh ra từ bên trong".

Tôi nghĩ, chị Oanh cũng đang làm cái nghề cao quý ấy giống Socrates, nhưng ở một chiều kích khác. Chị đỡ đẻ cho Lòng Tốt.

Lòng tốt, hay sự tử tế, vốn dĩ là hạt mầm nằm sâu trong đất tâm của mỗi người. Nhưng ở cái thời đại này, hạt mầm ấy dễ bị chôn vùi, dễ bị lãng quên, hoặc giả có nảy mầm thì cũng yếu ớt, cô đơn. Những người khởi nghiệp xã hội mang trong mình giấc mơ đẹp như hoa nhưng mong manh như khói. Thương trường chỗ đâu cho những kẻ mộng mơ muốn phụng sự cộng đồng?

Những người phi lý cần một bà đỡ.

Csip xuất hiện.

Tôi thấy ở người phụ nữ nhỏ bé này dáng dấp của một nhà kiến tạo hệ thống. Chị không chỉ đỡ đẻ cho những hài nhi doanh nghiệp, chị đang quản trị một hệ sinh thái của lòng trắc ẩn.

Cuộc đời như dòng sông, mọi dòng đều nương vào nhau mà chảy. Hoa nương vào đất, mây nương vào gió. Trong tư duy quản trị, đó chính là triết lý về sự Cộng sinh.

Khởi nghiệp xã hội vốn dĩ là một bài toán lưỡng nan đầy nghiệt ngã: Làm sao giữ được trái tim nóng để phụng sự, mà vẫn giữ được cái đầu lạnh để tồn tại? Chị Phạm Kiều Oanh đã giải bài toán ấy bằng sự kết nối. Chị dệt nên một tấm lưới - hay nói theo ngôn ngữ kinh tế là một Hệ sinh thái - nơi mà con én này bay lên sẽ tạo đà cho con én khác. Doanh nghiệp nương vào cộng đồng để tạo ra giá trị, cộng đồng nương vào doanh nghiệp để thay đổi số phận.

Nhìn cái cách chị tựa vào vai tôi, tôi chợt ngộ ra bài học sâu sắc về Vốn Xã Hội. Gần hai mươi năm qua, chị đã dùng chính cuộc đời mình để làm "tài sản thế chấp" cho niềm tin ấy. Chị đứng giữa, làm một cái "Hub" - một trạm trung chuyển kết nối những nguồn lực rời rạc lại với nhau. Chị biến Giá trị thực của sự tử tế thành một lợi thế cạnh tranh sòng phẳng.

Năm nay, buổi gặp gỡ cuối năm của Csip tổ chức tại Hạnh Silk, giữa không gian của lụa đũi Nam Cao, chị Oanh chọn chiếc áo lụa đũi màu đỏ. Màu của lửa, của nhiệt huyết.

Nhưng tôi lại chú ý đến chuỗi hạt màu xanh trên cổ chị. Một sự điểm xuyết tinh tế. Màu đỏ là Động, màu xanh là Tĩnh. Đỏ là nhập thế xông pha; Xanh là xuất thế bình an.

Chị Oanh dường như là sự hòa quyện của hai gam màu ấy. Có lẽ nhờ vậy dù phải lao vào thương thuyết với hàng trăm đối tác, gõ cửa từng quỹ đầu tư, nhưng tâm thế chị vẫn nhẹ tênh như người làm vườn tưới hoa mỗi sớm. Đó là nghệ thuật "Quản trị mà như không quản trị". Lãnh đạo bằng phụng sự.

Thế giới đang biến động lớn với trí tuệ nhân tạo, với công nghệ số. Nhưng máy móc có biết thương người không? Máy móc có biết rơi nước mắt trước nỗi đau của đồng loại không? Máy móc có biết trăn trở vì một cành cây bị chặt, một dòng nước bị ô nhiễm không?

Chắc là chưa. Hoặc không bao giờ.

Vì thế, vai trò của những con người như chị Oanh và Csip lại càng trở nên quan trọng. Chị là người giữ lại phần "Người" trong thế giới của những con số. Kinh tế suy cho cùng là để phục vụ con người, chứ không phải con người sinh ra để làm nô lệ cho kinh tế.

Chị Oanh tên là Oanh - một loài chim nhỏ không có sải cánh của đại bàng, không có bộ lông rực rỡ của công phượng. Loài chim ấy chỉ chuyền cành, hót lên những khúc ca đánh thức những nụ mầm đang ngủ.

Tôi vẫn thích viết về cái Đẹp. Cái Đẹp cứu rỗi thế giới. Nhìn bức ảnh này, tôi thấy cái Đẹp hiện hữu thật cụ thể. Cái đẹp của một cuộc đời đáng sống.

Một cuộc đời dành trọn cho việc "đỡ đần" những giấc mơ đẹp của người khác.